Lightbox

Podręcznik grafiki użytkowej.

Poniżej fragmenty książki oraz spis treści:

Strona 6
Czym jest grafika użytkowa?

Grafika użytkowa to najbardziej uniwersalna dziedzina sztuki. Tłumaczy, zdobi, identyfikuje: wywiera wpływ na otaczający nas świat. Jest na ulicach, we wszystkim, co czytamy, jest na naszych ciałach. Napotykamy ją w znakach drogowych, reklamach, magazynach, na paczkach papierosów, tabletkach przeciwbólowych, jej wyrazem jest logo na naszej koszulce czy metka od marynarki. Jednak nie jest ona współczesnym czy tylko kapitalistycznym fenomenem. Ulice pełne znaków, emblematów, cen, ofert sprzedaży, oficjalnych ogłoszeń i wiadomości charakterystyczne były już dla starożytnych Egipcjan czy średniowiecznych Włochów, a nawet dla narodów Związku Radzieckiego. Grafika użytkowa spełnia wiele funkcji. Segreguje i różnicuje - innymi słowy - wyróżnia jedną firmę, organizację czy nację spośród wielu innych. Informuje - mówi nam jak filetować rybę i jak zarejestrować narodziny. Gra na naszych emocjach i pomaga ustosunkować się do świata wokół nas. Wśród grafików krąży stare, żartobliwe powiedzenie: "Zła grafika jeszcze nikogo nie zabiła". Oznacza to, że design jest niekonsekwentny, skrajnie dekoracyjny, że jest kwestią wyboru jedynego w swoim rodzaju koloru lub czcionki, a te w zasadzie są tak samo dobre jak każde inne. Dziennikarze uwielbiają używać słowa 'designerski', by szerzyć konkretny, cyniczny konsumeryzm, który drażni nas swoją krzykliwą wizualnością: fantazyjne korki do butelek, pseudowiktoriańskie etykiety czy też nowe logo dla nieetycznej firmy. Doprowadziło to do powstania takich sformułowań jak 'designerska woda', 'designerskie jeansy', a nawet 'designerskie dzieci'. Niestety, prawdziwi graficy zazwyczaj nie mają nic wspólnego z tego rodzaju kiczem. Wyobraźmy sobie, co by się stało, gdyby grafika użytkowa została nagle zakazana lub zniknęłaby z naszego życia z dnia na dzień. Nie byłoby pisanego słowa, żadnych gazet, żadnych czasopism, internetu, nauki. Książki mieliby tylko bogacze, zamiast pieniędzy pojawiłyby się muszle albo jakieś świecidełka, napisano by kilka dzieł literackich, zostałaby garstka uniwersytetów i skazani byśmy byli na prymitywną medycynę. Wszystko zaś trzeba byłoby starannie pisać ręcznie. Bez procesu projektowania i jego składników - struktury i organizacji, słowa i obrazu, różnicowania - wszystkie informacje musiałyby być przekazywane werbalnie. Świat wkroczyłby w kolejną mroczną erę, okres ignorancji, uprzedzeń, przesądów i krótkiego żywota. Grafika użytkowa nie jest więc frywolnym dodatkiem do życia, jest raczej integralną częścią współczesnego świata - cywilizacji, którą Marshall McLuhan określił jako "człowiek typograficzny".

Design - integralna część współczesnego świata


Strona 8

Bilbao i Nowy Jork
Wszystko, co jest na tych stronach pochodzi z dwóch miast i zostało wybrane według jednego kryterium - wszystko to przeszło przez moje ręce. Śmieci, które są zazwyczaj wyrzucane, jednoczą nawet skrajne rodzaje designu: pseudowiktorianizm, utopijny modernizm, quasi średniowieczny mistycyzm, neoklasyczną typografię maszynową i renesansowy idealizm.


Strona 10
Funkcja kontra estetyka


Autorem terminu 'grafika użytkowa' jest Amerykanin, William Addison Dwiggins. Jako projektant odniósł wiele sukcesów. Tworzył materiały reklamowe, plakaty, broszury oraz reklamy w gazetach i periodykach. W 1922 roku napisał: "Podczas powstawania projektu już na wstępie należy zapomnieć o sztuce i podążyć za instynktem. W grafice najważniejsze jest bowiem stworzenie czytelnego przekazu informacji i dbałość o to, by nic nie umknęło uwadze odbiorcy. To raczej ćwiczenie zdrowego rozsądku i umiejętność analizy niż sztuka." W eseju tym Dwiggins przedstawił też podstawowe elementy grafiki użytkowej poprzedniego stulecia: drukowane litery, białe przestrzenie, ozdoby, obramowania oraz inne dodatki i obrazki. Z punktu widzenia Dwigginsa grafika użytkowa obejmowała jedynie te dzieła, które przeznaczone były do druku. Stąd 'super-druk' - jeden z jego alternatywnych terminów opisujących tę sferę działań, a słowo 'super' oznaczać może: to, co 'nad' lub też to, co 'przed'. W obecnych czasach grafika i typografia są postrzegane jako dziedziny odrębne. Typografia postrzegana jest jako rodzaj mechanicznego alfabetu, układ czcionek do wielokrotnego powielenia w procesie druku. Grafika użytkowa jest zaś pojęciem szerszym i obejmuje zarówno typografię, jak i inne graficzne dziedziny. Choćby tworzenie obrazów oraz ich swoistą manipulację - możliwości, które bardzo rozwinęły się od czasów Dwigginsa, dalej mamy projektowanie logo i identyfikatorów, design wystawienniczy, opakowania itd. Większość tego rodzaju projektów nie ogranicza się do zwykłych wydruków na papierze i powstaje przy pomocy innych technik. Mam na uwadze użycie: fotografii transparentnej, technologii cyfrowych, kolorowego winylu, światła sodowego, farby, a także drewna i metalu. I oczywiście wielu innych technik. Sposób projektowania Dwigginsa koncentrował się na osiąganiu konkretnych rezultatów, natomiast zgoła odmienne podejście do typografii, czyli ówczesnej grafiki użytkowej miał Francis Meynell. W 1923 ukazał się jego utwór zatytułowany With twenty-six soldiers of lead I have conquered the word [Z dwudziestoma sześcioma ołowianymi/grafitowymi żołnierzykami zdobyłem świat]. Pisał w nim: "Wysokość, głębokość i szerokość namacalnych i naturalnych rzeczy - krajobrazy, zachody słońca, zapach siana, bzyczenie pszczół, piękno, które należy do powiek (fałszywie przypisane do oczu); wszystkie bezgraniczne emocje i poruszenia ludzkiego umysłu, który nie ma żadnych ograniczeń; nieprzyjemne i straszne i tajemnicze myśli oraz rzeczy, a jednocześnie piękne - otoczone są, opanowane błahą mieszaniną liter i przez nią są uporządkowane. Dwadzieścia-sześć znaków!" W przeciwieństwie do Dwigginsa Meynell podkreśla poetycki i estetyczny aspekt projektowania. Różnica ta najprawdopodobniej wynikała z tego, że Meynell drukował książki - między innymi Szekspira, a Dwiggins prowadził działalność komercyjną. Ten wewnętrzny rozłam towarzyszy grafice użytkowej do dziś. Jedni twierdzą, że projektowanie jest działaniem z założenia funkcjonalnym i ma służyć potrzebom klienta, inni zaś uważają grafikę za wyrafinowaną formę twórczą, która powinna podkreślać i zgłębiać swój
Nie należy brać wszystkiego na serio - w ostateczności grafika użytkowa trafi wcześniej czy później do jednego z tych koszy.

Rzemieślnik kontra artysta

potencjał ekspresyjny. Innymi słowy pojawia się spór: funkcja kontra estetyka. Ścieranie się tych dwóch odmiennych punktów widzenia jest elementem powszechnym w zarówno w szerszym podejściu do grafiki użytkowej, jak i w indywidualnej pracy grafików. Graficy nieustannie zmagają się z podziałem na dwa modele - artysty i rzemieślnika. Model artysty obejmuje twórczość samodzielną opartą na wewnętrznej realizacji. Jedynie artysta decyduje o tym, kiedy dzieło jest ukończone, jakie zastosować materiały czy też sam wybiera tematykę i źródło inspiracji. Susan Sontag cele przyświecające sztuce zdefiniowała krótko: "modyfikowanie świadomości i odkrywanie nowych poziomów wrażliwości". Oznacza to, że sztuka jest celem samym w sobie. Kto więc może dokonywać jej osądu? Nie ma przecież, jak to bywało w przeszłości, 'klienta'. Nie ma fundatorów, którzy narzucaliby tematykę i decydowali, co jest wartościowe, a co nie. Kto właściwie jest odbiorcą? Kto klasyfikuje dzieła jako udane bądź nieudane? Jak zinterpretować więc twórczość, skoro trudne do zdefiniowania jest już pojęcie 'modyfikowanie świadomości'? Sztuka jest unikalna. Kiedy artysta nie jest pewien swej drogi twórczej, to określamy to mianem eksperymentu lub spekulacji. Taki proces często zawodzi, a sukces bywa wówczas raczej dziełem przypadku. Sztuka jest nadto formą ekspresji, a - używając słów Marshalla McLuhana - każde dzieło sztuki jest nową 'mieszanką sensoryczną'. Zatem sztuka jest językiem niezwykle pojemnym i trudnym do zamknięcia w określone ramy. Zupełnie inne podejście reprezentuje model rzemieślnika. Rzemieślnik nadaje kształt przedmiotom - książce, ławce, inskrypcji - a jego praca musi być wiarygodna, bo nie otrzyma za nią zapłaty. Dlatego też musi doskonalić metody i techniki. Proces twórczy i estetyka, w tym przypadku, podporządkowane są konkretnemu celowi. Stanley Morrison stwierdził, że typografia swe "walory estetyczne zawdzięcza przypadkowi". Językiem rękodzieła są więc warunki zlecenia. Obydwa modele określają przestrzeń, w której każdy grafik musi odnaleźć swoje miejsce. Czy tworzyć prace prozaiczne, pod czyjeś dyktando? Czy też podjąć ryzyko realizowania pomysłów unikalnych i liczyć się z porażką? A może zrezygnować z oryginalności, kierować się instynktem i czekać na wymierne sukcesy?

Spis Treści

Problematyka

6 Czym jest grafika użytkowa?
10 Funkcja kontra estetyka
12 Definicje
14 Kim jest grafik/projektant/twórca grafiki?
18 Problem stylu
20 Styl a polityka
22 Czy grafika użytkowa i reklama to to samo?
28 Czy grafika to sztuka?
34 Jak rozwija się design?
42 Zmieniający się świat
48 Język wizualny
58 Kanon
60 Słowo ostatnie

Analiza

62 Analiza

64 Alfabety
66 Moduły
68 Czcionki
70 Druk cyfrowy
72 Pełny zestaw liter
74 Języki

76 Typografia
78 Siatka
80 Hierarchia
82 Reguły i inne wytyczne

84 Obraz
86 Ilustracja
90 Fotografia
92 Zastosowanie fotografii
100 Świat i obraz

108 Narzędzia
110 Ołówek
112 Materiały
114 Papier
116 Komputer

118 Dziedziny
120 Logo
124 Tożsamość
126 Druk -- reklama
128 Druk -- informacja
130 Opakowania
132 Książki
134 Czasopisma
140 Wystawy
142 Znaki
144 Internet i film

Portfolio

148 Portfolio

150 Atelier Works
158 Philippe Apeloig
166 Browns
172 Cahan Associates
182 Experimental Jetset
190 Rebecca Foster
196 Groovisions
202 Rabia Gupta
208 H5
214 Zuzanna Licko
220 Ellen Lupton
226 Studio Myerscough
232 Number Seventeen
238 Rose Design Associates
244 Koichi Sato

Et cetera

250 Najlepsze książki
253 Słowniczek
254 Indeks
256 Podziękowania